James Webb Uzay Teleskobu, Büyük Patlama sonrası erken evrene dair yeni bulgularla evrenin sırlarını aydınlatıyor. En uzak galaksiler ve atmosferik bileşenler mercek altında.
Yaklaşık beş yıldır faaliyet gösteren James Webb Uzay Teleskobu (JWST), Büyük Patlama sonrası erken evrene dair önemli bulgular sunmaya devam ediyor. Teleskop, Güneş Sistemi ve Samanyolu Galaksisi’nin yanı sıra ilk yıldızlar, galaksiler, ötegezegenler ve yaşam barındırma potansiyeli olan gökcisimleri üzerine kapsamlı araştırmalar yürütüyor.
NASA, ESA ve CSA işbirliğiyle geliştirilen JWST, 25 Aralık 2021’de uzaya fırlatıldı. Bugüne dek inşa edilen en güçlü uzay teleskobu olarak kabul edilen JWST, evrenin derinliklerine dair ayrıntılı gözlemler yapma imkanı tanıyor.
Dünya atmosferinin etkisinden uzak bir konumda, kızılötesi dalga boylarında gözlem yapabilen cihazları sayesinde JWST, yüksek çözünürlüklü görüntüler elde ediyor. Bu yetenek, evrenin daha önce gözlemlenemeyen bölgelerine dair yeni bilgiler sağlıyor.
JWST, uzaya fırlatılmasından yaklaşık 5,5 ay sonra, milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki galaksileri de içeren evrenin en derin ve ayrıntılı tam renkli görüntüsünü elde etti. 12,5 saatlik gözlem sonucunda kaydedilen bu görüntü, bilim dünyasında ve kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Görüntü, Dünya’dan yaklaşık 4,6 milyar ışık yılı uzaklıktaki SMACS 0723 gökada kümesini ve Büyük Patlama’dan 13,1 milyar yıl sonrasına ait uzak galaksileri daha önce görülmemiş detaylarla ortaya koydu. Bu görsel, James Webb’in hedeflerini gerçekleştirebildiğini ve beklenen bilimsel performansı sergilediğini gösterdi.
ABD Başkanı Joe Biden, 11 Temmuz 2022’de Beyaz Saray’da düzenlenen törenle bu görüntüyü kamuoyuyla paylaştı. Biden, görüntülerin ABD’nin gücünü simgelediğini belirtti. NASA Direktörü Bill Nelson ise geçmişte yalnızca tek bir galaksi bilindiğini, günümüzde ise milyarlarca galaksi ve yıldızın var olduğunu vurguladı.
Ertesi gün, 12 Temmuz 2022’de NASA, JWST’nin elde ettiği diğer tam renkli görüntüler ve spektroskopik verileri de yayımladı.
JWST’nin sağladığı yüksek çözünürlüklü gözlemler, evrenin ilk dönemlerine dair yeni keşiflerin önünü açtı. Bilim insanları, 2024’te Büyük Patlama’dan yaklaşık 300 milyon yıl sonrasına tarihlenen JADES-GS-z14-0 galaksisini gözlemledi.
Bu galaksi, o tarihte doğrulanan en uzak galaksi olarak kayıtlara geçti. JADES-GS-z14-0, ilk galaksilerin beklenenden daha büyük ve parlak olduğunu göstererek erken evren modellerinin yeniden değerlendirilmesine katkı sağladı. JWST’nin 2024’teki gözlemleri, bu galakside oksijen bulunduğuna dair güçlü kanıtlar da ortaya koydu.
Daha sonra JWST, Büyük Patlama’dan yaklaşık 280 milyon yıl sonraki döneme ait MoM-z14 galaksisini tespit etti. 2026 itibarıyla doğrulanan en uzak galaksi olan MoM-z14, ilk yıldız ve galaksilerin sanılandan daha erken oluşmuş olabileceğine dair yeni kanıtlar sundu.
Bilim insanları, erken evrende yalnızca hidrojen, helyum ve az miktarda lityum bulunduğunu düşünürken, JWST’nin 2024’teki gözlemleri bu döneme dair önemli bulgular sağladı. Bazı erken dönem galaksilerinde Güneş’tekine göre daha fazla nitrojen, helyum, neon ve karbon tespit edildi. Bu durum, galaksilerin evrimsel süreçlerine ilişkin mevcut bilgilerin yetersiz olabileceği yorumlarına yol açtı.
JWST, kütle çekimsel mercek etkisiyle normalde görülemeyecek sönük galaksileri de gözlemledi. Bu gözlemler, erken evrende beklenenden dört kat daha fazla ışık yayan çok sayıda küçük galaksi bulunduğunu ortaya koydu. Bu galaksilerin, kozmik karanlık çağın sona ermesinde önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.
Teleskop ayrıca, WHL0137-08 galaksi kümesinin mercek etkisiyle Earendel yıldızını keşfetti. Earendel, Güneş’ten iki kat daha sıcak, yaklaşık 1 milyon kat daha parlak ve kütlece daha büyük olup, Büyük Patlama’dan 1 milyar yıl sonrasına tarihlendiriliyor.
JWST görüntülerinde, bilim insanlarının “küçük, parlak kırmızı noktalar” adını verdiği daha önce bilinmeyen çok sayıda gök cismi de tespit edildi. Bu noktaların, süper kütleli bir kara deliğin etrafında yüksek hızlarda dönen hidrojen gazı olabileceği veya hem yıldız kümelerine hem de galaksi çekirdeklerine özgü özellikler taşıyan yapılar olabileceği değerlendiriliyor.
Bilim insanları ayrıca, 130 ışık yılı mesafedeki çok gezegenli HR 8799 sistemini gözlemledi. James Webb’in koronagraf cihazı kullanılarak yapılan bu gözlemde, bir gezegenin atmosferinde karbondioksit varlığı tespit edildi. Bulgular, sistemin dört dev gezegeninin Jüpiter ve Satürn gibi yavaşça katı çekirdekler oluşturarak şekillendiğine dair kanıtlar sunuyor.
Yorum Yap