Amasya Üniversitesi’nden Dr. Yusuf Bahadır Keskin, Hürmüz Boğazı’nın ABD-İran savaşındaki ateşkes ve küresel ekonomi üzerindeki kritik rolünü analiz etti. Boğazın stratejik önemi ve alternatiflerinin yetersizliği vurgulandı.
Amasya Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Yusuf Bahadır Keskin, ABD/İsrail-İran Savaşı’ndaki kırılgan ateşkes sürecinde Hürmüz Boğazı’nın stratejik önemini ve küresel ekonomiye etkilerini değerlendirdi. Pakistan’ın ev sahipliğinde İslamabad’da gerçekleşen müzakerelerden somut bir sonuç çıkmasa da savaşın tırmanması engellenmiş durumda. İran’ın gerilimi Hürmüz’e taşıması, çatışmanın küresel ekonomide yönetilemez krizler yaratma tehdidini artırıyor.
Hürmüz Boğazı, küresel siyasi ve ekonomik hesapları şekillendiren önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) tarafından “dünyanın en önemli geçiş noktası” olarak tanımlanan boğaz, İran için stratejik bir koz niteliği taşıyor. Savaş öncesi dönemde İran, ABD ve İsrail tehditlerine karşı “Hürmüz Boğazı’nı kapatma” tehdidini kullanıyordu.
Küresel ticarette deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 20-25’i (günde ortalama 15-20 milyon varil), sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yüzde 20’si Hürmüz’den geçiyor. Ayrıca gübrelerin yüzde 35’i ve mikroçip üretiminde kullanılan helyumun yaklaşık üçte birinin bu 33 kilometre genişliğindeki su yolundan taşındığı belirtiliyor. Bu durum, Hürmüz’ü “savaşın coğrafi sınırları buharlaştırdığı” bir nokta haline getiriyor.
Hürmüz Boğazı’nın stratejik değerini artıran bir diğer unsur, alternatif geçiş noktalarının yetersizliği. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Boru Hattı ve BAE’deki Habshan-Füceyre Petrol Boru Hattı gibi alternatif rotaların kapasitesi, boğaz trafiğini telafi etmekten uzak kalıyor.
ABD’nin askeri çözüm üretememesi de önemli bir faktör. Boğazı sert güç kullanarak açmak, açık tutmak ve mayınlardan temizlemek aylar sürebilecek riskli ve maliyetli bir operasyon gerektiriyor. Boğazın dar yapısı ve İran kıyılarına yakınlığı, mayınlar ve kara tabanlı silah sistemleri için ideal bir hedef oluşturuyor. İran’ın insansız hava araçları (İHA) ve kıyı füzesi stratejisi, ABD’nin askeri gücünün boğazda etkisiz kalmasına neden oluyor.
Klasik anlamda bir “tam kapatma” olmasa da küresel sigorta şirketlerinin bölgeye yönelen gemilerin teminatlarını iptal etmesi, finansal bir abluka oluşturdu. Sigorta primlerindeki 10 kat artış ve Brent petrolün varil fiyatının 120 doların üzerine tırmanması, enerji şokunun boyutunu gösteriyor. Savaşın başından bu yana Arap Yarımadası’ndaki limanlarda yanıcı, patlayıcı ürünlerin elleçlenmesine izin verilmiyor.
Bölgeden uluslararası piyasalara hidrokarbon akışının kesilmesi, Körfez ülkeleri başta olmak üzere Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Çin gibi geniş bir coğrafyada ticari ve lojistik düzeni sarsıyor. Batı ülkeleri de enflasyonun yeniden sıçraması ve tedarik zincirlerinde çöküş endişesiyle bu gelişmelerden etkileniyor. Bu durum, Washington üzerinde diplomatik baskı oluşturarak ateşkesi askeri bir tercihin ötesinde küresel ekonomik çöküşü önleme zorunluluğu haline getiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın tehditlerine rağmen İran, Hürmüz sayesinde ilk etapta daha avantajlı görünüyor. Washington’ı müzakere masasına oturtan temel unsur, krizin ABD ve müttefikleri için sürdürülemez boyutlara ulaşmasıdır. İran, Hürmüz Boğazı’na yönelik stratejisiyle güç asimetrisini dengeleyerek ABD’nin askeri esnekliğini sınırlıyor.
Hürmüz’ün kapalı kaldığı her gün Amerikan dolarının ve küresel tedarik zincirlerinin temellerini sarsıyor. Bu durum, ABD’nin askeri bir çözüm yerine diplomatik formüllere ve ateşkes rejimine yönelmesine neden oluyor. Hürmüz Boğazı, ABD’nin İran’a yönelik saldırganlığının stratejik esnekliğini sınırlayan en güçlü engel olarak görülüyor. Tarafların masaya oturmasının anahtarı olduğu gibi, savaş sonrası geçiş rejimine dair statüko tartışmaları da barışın önündeki önemli bir engel olarak duruyor.
Yorum Yap